مخاض و ربعى بنت لبون و ربعى حقّه و ربعى جذعه ، و اين روايت است از امير المؤمنين على - عليه السّلام . و بعضى دگر گفتند : اخماس است ، بيست بنت مخاض ، و بيست بنت لبون ، و بيست ابن لبون ، و بيست حقّه ، و بيست جذعه ، و اين از عبد اللَّه مسعود روايت است . و در اخبار ما هر دو آمده است ، و اين روايات متكافي است ، و اوليتر تخيّر ( 1 ) باشد و به سه سال بستانند . امّا ديهء اهل ذمّه بهرى گفتند كه : چون ديت [ 333 - ر ] مسلمانان است ، و اين روايت كرده‌اند از ابو بكر و عثمان و عبد اللَّه مسعود و ابراهيم نخعى و مجاهد [ و ] ( 2 ) زهرى و شعبى ، و اين مذهب ابو حنيفه است و اصحاب او . و بعضى دگر گفتند : نيمهء ديت مسلمان باشد ، و اين روايت است از عمر خطَّاب و عمر بن عبد العزيز و عمرو بن شعيب ، و بعضى دگر گفتند : بر ثلث ديت مسلمان باشد ، و اين قول سعيد بن المسيّب است و مذهب شافعى و اسحاق و ابو ثور . و احمد حنبل گفت : اگر قتل عمد باشد ، مانند ديت مسلمان باشد ، و اگر خطا بود نيمهء ديت مسلمان ، و معاهد و مستأمن و ذمّى يك معنى دارد ، و بنزديك ما هشصد ( 3 ) درم باشد ، و فرقى نبود ميان اهل كتاب أعنى جهودان و ترسايان و ميان گبركان ( 4 ) در اين باب بنزديك ما كه ديت هر يكى از ايشان هشصد ( 5 ) درم باشد ، و مذهب شافعى و مالك با مذهب [ ما ] ( 6 ) موافق است در اين باب . و عمر عبد العزيز ( 7 ) گفت : ديت او نيمهء ديت مسلمان باشد چنان كه در اهل كتاب گفت ، و ابو حنيفه گفت : ديت او چون ديت مسلمان باشد . قوله : * ( فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ ) * ، أى فعليه صيام شهرين متتابعين ، هر كه نيابد . خلاف كردند در آن كه چه نيابد . بعضى گفتند : برده‌اى ( 8 ) كه آزاد كند و بهاى او ، و اين قول مجاهد است و بيشتر مفسّران . و بعضى دگر گفتند : نيابد ، يعنى

--> ( 1 ) . مر : نخيير . ( 2 ) . اساس ، وز ، مت : ندارد ، با توجه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 5 - 3 ) . تب ، مر ، لت : هشتصد . ( 4 ) . مر : گبران . ( 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 ) . مت ، مر : عمر بن عبد العزيز . ( 8 ) . مر : بنده‌اى .